Trauma dat niet verdwijnt
Bij complexe PTSS gaat het niet om één schokkende gebeurtenis, maar om herhaald of langdurig trauma — denk aan mishandeling in de jeugd, langdurig geweld in een relatie, of jarenlange verwaarlozing. Het lichaam heeft geleerd permanent op zijn hoede te zijn. Die overlevingsstrategie was destijds nodig, maar ze zet zich vast in het zenuwstelsel, ook lang nadat het gevaar voorbij is. Je brein registreert alledaagse situaties als bedreigend, en reageert met lichamelijke stressreacties die je soms zelf niet begrijpt. Mensen beschrijven dit als 'altijd gespannen zijn zonder te weten waarom', of plotseling fysiek reageren op een geur, geluid of aanraking die een herinnering triggert.
Hoe trauma in je lijf gaat zitten
Het idee dat trauma 'in je hoofd zit' klopt maar half. Onderzoek laat zien dat traumatische ervaringen de fysiologie letterlijk veranderen. De amygdala — het deel van de hersenen dat gevaar detecteert — is overactief, terwijl de prefrontale cortex, die zorgt voor nuancering en context, minder goed functioneert. Het gevolg is dat je lichaam sneller in de vecht-vlucht-bevriesreactie schiet. Spieren trekken samen, de adem wordt ondiep, de hartslag schiet omhoog — en dat alles soms zonder duidelijke aanleiding. Somatisch therapeut Peter Levine beschrijft dit in zijn werk: onverwerkt trauma 'bevriest' in het lichaam. Lichaamsgerichte therapie probeert precies dat vast te bevrijden. Zie ook hoe de verbinding tussen lichaam en geest bij klachten werkt.
Veelvoorkomende lichamelijke klachten bij cPTSS
De klachten zijn breed en kunnen sterk wisselen. Chronische pijn zonder duidelijke medische oorzaak is veelvoorkomend — rugpijn, hoofdpijn, buikpijn of een pijnlijk gevoel over het hele lichaam. Vermoeidheid die niet weggaat na rust, slaap die niet herstelt, en een constant gevoel van overprikkeling zijn ook kenmerkend. Mensen met cPTSS hebben vaker last van maag- en darmklachten, fibromyalgie-achtige pijn of auto-immuunklachten. Dissociatie — het gevoel jezelf van buiten te bekijken of 'weg' te zijn — kan gepaard gaan met duizeligheid of een verlaagd lichaamsbewustzijn. Herken je dit soort klachten zonder dat er een medische verklaring is gevonden? Bespreek de mogelijkheid van trauma met je huisarts of een gespecialiseerde psycholoog.
Overprikkeling en het zenuwstelsel
Een van de meest belastende aspecten van complexe PTSS is de chronische overprikkeling. Drukke omgevingen, schelle geluiden, bepaalde geuren of aanrakingen kunnen een cascade aan lichamelijke reacties uitlokken: hartkloppingen, zweten, beven, een beklemd gevoel. Soms reageert het lichaam juist met bevriezing — je wordt stil, kunt niet bewegen of reageren, en voelt je alsof je buiten jezelf staat. Dit zijn automatische, beschermende reacties van een zenuwstelsel dat geleerd heeft in gevaar te zijn. Spanningsklachten herkennen kan helpen om beter te begrijpen wanneer je lichaam in zo'n toestand schiet, zodat je er bewuster mee kunt omgaan.
Hulp zoeken en behandeling
Complexe PTSS vraagt om gespecialiseerde hulp — dit is niet iets wat je alleen kunt oplossen. Gelukkig zijn er bewezen behandelingen beschikbaar, zoals EMDR, schematherapie en sensorimotor psychotherapie (een lichaamsgerichte aanpak). Via je huisarts kun je doorverwezen worden naar een GGZ-instelling die gespecialiseerd is in traumabehandeling. Op ggz.nl kun je informatie vinden over behandelmogelijkheden. Als je op dit moment in een crisis zit of wanhopige gedachten hebt, bel dan 113 Zelfmoordpreventie: 0800-0113 (gratis, 24/7 bereikbaar) of ga naar 113.nl. Je hoeft dit niet alleen te dragen.
Leven met cPTSS: kleine stappen tellen
Herstel van complexe PTSS is mogelijk, ook al voelt dat soms heel ver weg. Het gaat niet altijd snel en niet in een rechte lijn — er zijn goede perioden en moeilijke. Wat helpt is een veilige basis opbouwen: een stabiele routine, mensen om je heen die je vertrouwt, en activiteiten die je lichaam helpen kalmeren. Wandelen, yoga of andere vormen van zachte lichaamsbeweging kunnen helpen om je bewuster te worden van je lichaam zonder er meteen door overweldigd te worden. Mindfulness kan daarin een rustig startpunt zijn. Vraag waar nodig ondersteuning, ook praktisch — bij trauma is schaamte een grote drempel, maar hulp vragen is een daad van moed.